Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Plejstoceńskie przekształcenia krajobrazu

Plejstoceńskie zlodowacenia w ogromnym stopniu wpłynęły na krajobraz północnej i środkowej Polski. Obszary te podlegały bezpośredniemu oddziaływaniu lodu i wód płynących pod lodem oraz od czoła lądolodu. Na obszarze najmłodszego zlodowacenia bałtyckiego zachowała się rzeźba młodoglacjalna. Charakterystycznymi formami terenu tej rzeźby są:

- wały moreny czołowej - powstałe w miejscu dłuższego postoju czoła lądolodu przez wytapianie się materiału skalnego z lodu (najwyższe wzniesienia Pojezierza Mazurskiego i Pomorskiego - Wieżyca, Dylewska Góra, Szeska Góra);

- powierzchnie moreny dennej - równinne, faliste lub pagórkowate powierzchnie pokryte materiałem morenowym pozostawionym przez wycofujący się lądolód. W zagłębieniach moreny dennej gromadząca się woda tworzy jeziora (Śniardwy, Mamry, Niegocin). W Polsce powierzchnie morenowe znajdują się na północ od wałów moreny czołowej;

- drumliny - niewysokie pagórki o owalnym zarysie kształtowane z materiału morenowego przez przesuwający się po nim lądolód (np. drumliny w okolicy Gniewa);

- stożki sandrowe (sandry) - piaszczysto-żwirowe równiny tworzące się na przedpolu lądolodu. Materiał ten jest osadzany przez wody roztopowe płynące od lądolodu. W Polsce występują na południe od wałów moreny czołowej (Równiny Kurpiowska i Tucholska);

- rynny polodowcowe - podłużne zagłębienia powstałe wskutek niszczącej działalności wody płynącej pod dnem lądolodu. Po stopnieniu lodu w ich miejscu utworzyły się jeziora rynnowe (Hańcza, Gopło, Jeziorak, Drawsko);

- ozy - formy terenu w kształcie długich, krętych wałów. Powstają wskutek osadzania materiału rzecznolodowcowego w szczelinach lądolodu (np. ozy w okolicy Poznania lub Mrągowa);

- kemy - formy akumulacji rzecznolodowcowej o różnych kształtach (pagóry, wały, grzędy) osadzające się w szczelinach lądolodu;

- pradoliny - ogromne, szerokie doliny powstałe na przedpolu lądolodu. Zostały wyżłobione przez wody roztopowe płynące równolegle do czoła lądolodu. Na terenie dzisiejszej Polski wody roztopowe łączyły się z wodami rzek płynących z południa. Najwyraźniejszymi pradolinami w Polsce są: toruńsko-eberswaldzka, warszawsko-berlińska oraz Narwi i Biebrzy.

W Tatrach oraz w Karkonoszach w plejstocenie istniały lodowce górskie. W znacznym stopniu przekształciły one rzeźbę tych gór. Charakterystycznymi górskimi polodowcowymi formami terenu w Tatrach i Karkonoszach są:

- cyrki (kotły) polodowcowe - zagłębienia powstałe w miejscu pola firnowego lodowca, po wytopieniu się lodu. Obecnie w cyrkach zalanych przez wodę utworzyły się jeziora (stawy tatrzańskie i karkonoskie);

- doliny U-kształtne (żłoby polodowcowe) - w przekroju poprzecznym przypominają literę U. Dno doliny jest płaskie, a zbocza bardzo strome;

- doliny zawieszone (wiszące) - boczne żłoby polodowcowe występujące wysoko nad dnem doliny głównej. Płynąca nimi dzisiaj woda tworzy wodospady (np. Wodogrzmoty Mickiewicza w Tatrach).

Obecność lądolodu skandynawskiego zaznaczyła się również na jego dalekim przedpolu. Odpowiedzialny jest za to zimny, peryglacjalny (okołolodowcowy) klimat panujący wtedy na obszarach nie zajętych bezpośrednio przez lód.

W Górach Świętokrzyskich utworzyły się gołoborza. Są to głazowiska ostrokrawędzistych odłamków skalnych powstałe w wyniku wietrzenia mrozowego w warunkach peryglacjalnego klimatu.

W plejstocenie utworzyły się również istniejące w Polsce pokrywy lessowe. Utworzyły się w wyniku osadzenia pyłu kwarcowego. Pył ten powstawał na przedpolu lądolodu wskutek intensywnego wietrzenia mrozowego. Wiatr wieją cy od lądolodu porywał cząsteczki pyłu i osadzał je w pewnej odległości od lądolodu. W Polsce pokrywy lessowe występują na Wyżynie Lubelskiej, w południowej części Wyżyny Małopolskiej oraz na Nizinie Śląskiej.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij