Rodzaje ustrojów politycznych i gospodarczych

W ciągu dziejów ludzkości zmieniały się ustroje polityczne i gospodarcze nawiązując do poziomu rozwoju cywilizacyjnego. Ustrój polityczny określa rodzaj i zakres władzy politycznej w danym państwie. Ustrój gospodarczy decyduje o całokształcie stosunków gospodarczych w państwie, a w szczególności o własności środków produkcji. Te dwa rodzaje ustrojów są ze sobą powiązane i wpływają na siebie.

Dwoma podstawowymi ustrojami politycznymi występującymi we współczesnym świecie są monarchia i republika.

Monarchia jest ustrojem politycznym polegającym na zwierzchnictwie jednej osoby. Może to być cesarz, król, sułtan, kalif itd. W dzisiejszym świecie nie ma już praktycznie monarchów absolutnych chociaż bywają państwa, w których władza monarchy jest bardzo duża (Arabia Saudyjska, Brunei). Najczęściej spotykaną formą monarchii jest monarchia konstytucyjna lub parlamentarna. W tym systemie monarcha jest głową państwa, lecz pełni raczej funkcje reprezentacyjne i jest symbolem jedności i niepodległości politycznej. Jego miejsce w systemie władzy określa konstytucja. Przykładami państw o takim ustroju mogą być: Wielka Brytania, Hiszpania, Szwecja.

Republika - ustrój polityczny w którym organy władzy pochodzą z demokratycznych wyborów. Występuje wyraźny trójpodział władzy. Głową państwa jest zazwyczaj prezydent. Władzą ustawodawczą jest jedno- lub dwuizbowy parlament. Na czele władzy wykonawczej stoi premier lub prezydent, a władza sądownicza jest niezawisła. Ten typ ustroju politycznego występuje m.in. w Polsce.

Specyficzną odmianą republiki są republiki ludowe lub demokratyczne w komunistycznych systemach totalitarnych (Chiny, Korea Północna, Kuba). W państwach tych nie ma demokratycznych wyborów, a władzę sprawuje grupa ludzi związana z partią komunistyczną.

W większości krajów świata dominuje ustrój gospodarczy określany jako kapitalizm. Występuje w nim wyraźny podział na pracodawców i pracobiorców. Większość środków produkcji jest własnością prywatną. Obowiązuje zasada wolnej konkurencji. Obecnie w państwach wysoko rozwiniętych mamy do czynienia z tendencją do tworzenia się wielkich przedsiębiorstw mających tendencje do monopolizowania rynku. We współczesnych demokratycznych systemach kapitalistycznych dość duża jest ingerencja państwa w procesy gospodarcze.

Kraje totalitarne mają system socjalistyczny. Środki produkcji należą do państwa. Dla tych państw charakterystyczna jest gospodarka planowo-nakazowa. System ten okazał się niewydolny gospodarczo.

Ten portal korzysta z plików cookies w celu umożliwienia pełnego korzystania z funkcjonalności serwisu, dopasowania reklam oraz zbierania anonimowych statystyk. Obsługę cookies możesz wyłączyć w ustawieniach Twojej przeglądarki internetowej. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z ustawieniami przeglądarki.

Zamknij