Ukształtowanie powierzchni Polski

Ukształtowanie powierzchni Polski jest wynikiem działania sił wewnętrznych (ruchów górotwórczych, procesów wulkanicznych i plutonicznych) i zewnętrznych (denudacji oraz akumulacji). Obszar Polski generalnie jest pochylony z południowego wschodu na północny zachód. Zdecydowaną większość kraju zajmują niziny.

Hipsometria Polski

Wzniesienie w metrach nad poziom morza W % powierzchni kraju
średnio 173 -
poniżej 0 0,2
0-100 25,2
100-200 49,7
200-300 16,2
300-500 5,6
500-1000 2,9
powyżej 1000 0,2

Charakterystyczną cechą ukształtowania powierzchni Polski jest występowanie równoleżnikowych „pasów” rzeźby. Na przemian występują pasy wypukłe i wklęsłe. Przemieszczając się od północy są to:

- pobrzeża,

- pojezierza,

- niziny,

- wyżyny,

- obniżenia przedgórskie,

- góry.

Ogromny wpływ na ukształtowanie powierzchni Polski miały zlodowacenia plejstoceńskie. Rzeźba terenu północnej i środkowej Polski to typowa rzeźba polodowcowa.

Typy rzeźby: młodoglacjalna, staroglacjalna, przedczwartorzędowa, krasowa.

Tam, gdzie sięgał lądolód skandynawski podczas ostatniego zlodowacenia (bałtyckiego), istnieje rzeźba młodoglacjalna. Dominują w niej wyraźne formy glacjalne i fluwioglacjalne. Charakterystyczną cechą jest występowanie jezior rynnowych i morenowych, wałów moreny czołowej, ozów, kemów, stożków sandrowych i pradolin.

W środkowej Polsce występuje rzeźba staroglacjalna pochodząca ze starszych zlodowaceń. Charakterystyczny dla niej jest brak jezior, a formy polodowcowe są częściowo lub całkowicie zniszczone.

Odmienną rzeźbę posiadają obszary nadmorskie. Decydujący wpływ ma na nie niszcząca i budująca działalność morza oraz wiatru (wydmy).

Na nizinach dość duże obszary zajmują płaskie doliny rzeczne, będące miejscem akumulacji osadów rzecznych. We współczesnych dolinach rzecznych oraz pradolinach pochodzących z epoki lodowcowej bardzo często znajdują się wydmy.

Obszary gór i wyżyn w większości posiadają rzeźbę starszą (przedczwartorzędową).

Rzeźba górska występuje w Karpatach i Sudetach. W Tatrach i Karkonoszach została w dużym stopniu przekształcona przez lodowce.

Na obszarach zbudowanych ze skał ulegających powolnemu rozpuszczaniu (wapień, kreda, gips, dolomit) utworzyła się rzeźba krasowa. Jej charakterystycznymi formami są jary, lejki krasowe, mogoty i jaskinie. Obszary te to: Tatry Zachodnie, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Niecka Nidziańska oraz część Wyżyny i Polesia Lubelskiego.

Na obszarach lessowych (Wyżyna Lubelska, okolice Sandomierza, Wyżyna Miechowska) rozwinęły się wąwozy lessowe.

Ten portal korzysta z plików cookies w celu umożliwienia pełnego korzystania z funkcjonalności serwisu, dopasowania reklam oraz zbierania anonimowych statystyk. Obsługę cookies możesz wyłączyć w ustawieniach Twojej przeglądarki internetowej. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z ustawieniami przeglądarki.

Zamknij